ATRAKCYJNE ZAGADNIENIE

Zagadnienie to wydaje się atrakcyjne co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, samo przygotowanie i przekaz wiadomości telewizyjnych wzbudza wiele kontrowersji (por. Griffin, 1992; Berkowitz, 1991). Wybór informacji, a także sposób ich prezentacji, często uważa się za klasyczny przykład manipulowania zarówno pojedynczym widzem, jak i całym społeczeń­stwem. Po drugie, interesująca jest psychologiczna specyfika procesu kodowania i przetwarzania informacji przez człowieka. Nawet powierz­chowna analiza informacji przekazywanych w tych programach pokazu­je, jak bardzo zautomatyzowany musi być proces ich przetwarzania, aby telewidz był w stanie poradzić sobie z ogromną liczbą słów i obrazów docierających do niego w bardzo szybkim tempie.

W WIELU KRAJACH

W wielu krajach po­wstały specjalne kanały, przeważnie satelitarne, gdzie przez całą dobę podawane są stale uaktualniane informacje (np. anglojęzyczne stacje CNN, SKY NEWS i EURONEWS czy niemieckojęzyczne: DW i NTV). Trudno się więc dziwić, że właśnie tego typu programy stały się obie­ktem zainteresowania socjologów, psychologów czy filozofów (zob. np. Alger, 1989; Gans, 1979; Kobylińska, Grabowski, 1996). Weszły również w krąg zainteresowań polityków, którzy posługują się nimi jako elemen­tem walki o władzę (Barger, 1996; Jakubowicz, 1996; Szubstarski, 1996; Tunstall, Palmer, 1991).Celem niniejszego artykułu jest próba eksperymentalnej eksploracji procesu odbioru telewizyjnych programów informacyjnych.

ZMIANY WARUNKÓW UCZESTNICTWA

Zmiany warunków uczestnictwa w komunikacji społecznej zapoczątko­wane przez kino, prasę wielkonakładową wzmocniło i zwielokrotniło radio, a telewizja doprowadziła do punktu szczytowego. Telewizja stała się kolejnym etapem procesu ewolucji komunikacji społecznej (Hopfin- ger, 1985; 1997). Do najważniejszych ról społecznych, jakie ma telewizja do spełnienia, można zaliczyć jej funkcję informacyjną. Polega ona na dostarczaniu widzom wszechstronnego opisu rzeczywistości i zdarzeń w niej występujących. Realizacja tego celu dokonuje się przede wszyst­kim za pomocą programów informacyjnych, wyraźnie wyodrębnionych w całości przekazu telewizyjnego. Trwają one najczęściej od 7 do 30 minut i są emitowane kilkakrotnie w ciągu dnia.

GRUPY CZYNNIKÓW

Drugą grupę stanowią czynniki nie uwzględniane w dotych­czasowych badaniach. Wydaje nam się ważne dokładne zbadanie znacze­nia następujących czynników (1) oczekiwania odbiorców co do formalnej budowy typowej wiadomości programu informacyjnego, (2) wiarygodność nasze badania wskazują, że lepiej zapamiętywane są te wiadomości, które są mało wiarygodne, (3) znacząca wydaje nam się również spo­strzegana subiektywna użyteczność informacji, aczkolwiek należy o nią pytać, precyzyjnie określając konkretny sposób wykorzystania danej informacji. Uzupełnieniem zbioru zmiennych mogących mieć istotny wpływ na poziom utrwalenia treści programu informacyjnego są wnioski z analiz stopnia zapamiętania poszczególnych kategorii tematycznych wiadomości.

SENS WIADOMOŚCI

Właściwsze wydaje nam się natomiast sformułowanie pytań sondujących zrozumienie „sen­su wiadomości” na bazie informacji przekazywanych w kanale werbal­nym i wizualnym.Wyniki naszych badań nie wskazują jednoznacznie, jakie czynniki za­równo po stronie nadawcy, jak i odbiorcy decydują o poziomie zapamię­tania wiadomości. Nadal nie znamy przyczyn spontanicznie ustalonego przez osoby badane porządku przypominanych wiadomości. Wysunięte przez nas hipotezy interpretacyjne w pewnym zakresie korespondują z niektórymi osiągnięciami dotychczasowych analiz pamięci programów informacyjnych.  Dotyczy to wpływu takich czynników, jak (1) aktualność wiadomości – lepiej pamiętane są informacje, które dotyczą zdarzeń niemal bieżących, (2) sensacyjność, niecodzienność zdarzeń, która powo­duje większe skupienie na nich uwagi widza oraz (3) ładunek emocjonal­ny i — co się z tym wiąże — wrażenie niepokoju, podenerwowania czy też oburzenia.

KATEGORIE TEMATYCZNE

Mając na uwadze także i    to, że badani odpowiadając na pytania otwarte popełniają tyle samo błędów, co w przypadku odpowiedzi na pytania z wyborem, w dalszych badaniach nad pamięcią korzystniejsze wydaje się stosowanie pytań otwartych. Innym aspektem poruszanym w naszych badaniach była kwestia pytań o kategorie tematyczne. Wydaje się nam, że nie powinno się for­mułować tego typu pytań, kierując się wyłącznie czytanym tekstem. Prowadzi to do nierównej liczby pytań w ramach każdej z kategorii tematycznych, a także – biorąc pod uwagę wizualną stronę przekazu – do niejednakowej rangi pytań ze względu na poziom redundantności informacji w odniesieniu do konkretnej wiadomości.