//////

W WIELU KRAJACH

W wielu krajach po­wstały specjalne kanały, przeważnie satelitarne, gdzie przez całą dobę podawane są stale uaktualniane informacje (np. anglojęzyczne stacje CNN, SKY NEWS i EURONEWS czy niemieckojęzyczne: DW i NTV). Trudno się więc dziwić, że właśnie tego typu programy stały się obie­ktem zainteresowania socjologów, psychologów czy filozofów (zob. np. Alger, 1989; Gans, 1979; Kobylińska, Grabowski, 1996). Weszły również w krąg zainteresowań polityków, którzy posługują się nimi jako elemen­tem walki o władzę (Barger, 1996; Jakubowicz, 1996; Szubstarski, 1996; Tunstall, Palmer, 1991).Celem niniejszego artykułu jest próba eksperymentalnej eksploracji procesu odbioru telewizyjnych programów informacyjnych.

ZMIANY WARUNKÓW UCZESTNICTWA

Zmiany warunków uczestnictwa w komunikacji społecznej zapoczątko­wane przez kino, prasę wielkonakładową wzmocniło i zwielokrotniło radio, a telewizja doprowadziła do punktu szczytowego. Telewizja stała się kolejnym etapem procesu ewolucji komunikacji społecznej (Hopfin- ger, 1985; 1997). Do najważniejszych ról społecznych, jakie ma telewizja do spełnienia, można zaliczyć jej funkcję informacyjną. Polega ona na dostarczaniu widzom wszechstronnego opisu rzeczywistości i zdarzeń w niej występujących. Realizacja tego celu dokonuje się przede wszyst­kim za pomocą programów informacyjnych, wyraźnie wyodrębnionych w całości przekazu telewizyjnego. Trwają one najczęściej od 7 do 30 minut i są emitowane kilkakrotnie w ciągu dnia.

WNIOSKI DOTYCZĄCE NARZĘDZI BADANIA

Zastosowana w pierwszej części kwestionariusza metoda spontanicznego wynotowywania przez widzów wszystkich informacji, które zapamiętali z obejrzanego dziennika, sprawdziła się jako sposób badania dostępności do zawartości programu. Za zaletę tej metody uznaliśmy możliwość szybkiego zorientowania się, które z wiadomości prezentowanych w dzienniku utrwalają się w pamięci widzów najlepiej, a które najgo­rzej. Pozwala to w dalszej kolejności ustalić porządek dostępności do wiadomości i poszukiwanie zmiennych mających wpływ na taki właśnie porządek. Dodatkowym atutem tego sposobu badania pamięci jest pew­na naturalność wypowiadania się osób badanych na temat treści obe­jrzanego dziennika.

BADANIA NAD POSTAWĄ WOBEC DANEJ REKLAMY

Badania przyczyn i skutków postawy wobec konkretnej reklamy koncen­trowały się na modelu, w którym zakładano wpływ tej postawy zarówno bezpośrednio na postawę wobec marki, jak i za pośrednictwem rozpo­znania marki. W swojej przeglądowej pracy, opartej na analizie 43 arty­kułów, Brown i Stayman (1992) wykazali, że postawa wobec konkretne­go przekazu reklamowego jest zmienną pośredniczącą, wpływającą po­średnio i bezpośrednio na tę postawę. W modelu, tym uwzględnia się także wpływ motywacji na opracowywanie komunikatu promocyjnego (zaangażowanie); gdy jest ona niska, głównym źródłem postawy wobec danej reklamy są różne aspekty jej realizacji (formalne, estetyczne ltp.) i to one wpływają bezpośrednio na postawę wobec marki.

OSTATNIA REKLAMA W BLOKU

Gilmore i Secunda (1993) stwierdzili w swoich badaniach, że gdy widzowie oglądają reklamy na wideo na tzw. szybkim przesuwie, czyli „zippują”, lepiej zapamiętują te reklamy, które poprzednio oglądali w normalnych warunkach. Wyjaśnia to być może, dlaczego aktywne unikanie reklam pozornie zwiększa ich skuteczność. Badania Danahera (1995) pokazują też, że pierwsza i ostatnia reklama jest najlepiej zapa­miętana. Jednocześnie pierwsza najlepiej przypomniana sobie reklama ma także najniższą oglądalność w całym bloku, natomiast ostatnia re­klama w bloku ma zarówno największą widownię, jak i jest najlepiej zapamiętywana.

WYKORZYSTANA TECHNIKA

W 53% reklam wykorzysty­wano także technikę określaną jako cinema uariete, polegająca na śle­dzeniu poczynań kandydata tak, jakby przed widzem otwarto okno, dzięki któremu może on obserwować „na żywo” świat i zachodzące na nim wydarzenia. Najczęściej występowała ona w przekazach Gronkie- wicz-Waltz, Koźluka, Kuronia, Kwaśniewskiegp, Wałęsy i Zielińskiego. W produkcji 47% z analizowanych reklam zaobserwowano elementy animacji (Korwin-Mikke, Kuroń, Kwaśniewski i Olszewski). Większość reklam prezentowała kandydatów podczas ich „codziennej”, domowej aktywności (63%) lub w ich miejscu pracy (56%). Twórcy reklam stosunkowo często stosowali efekty specjalne przygo­towane dzięki graficznym możliwościom komputerów (54% przekazów).

PODOBNE BADANIA

Według autorów, wyniki te nie świad­czą o błędach decyzyjnych, które popełniają kobiety przy dokonywaniu wybo­rów politycznych, lecz raczej o tym, że informacje o image’u i o problemach są różnie wartościowane i przetwarzane przez kobiety i mężczyzn. Podobne badania przeprowadziły również Kaid, McKinnon i Gagnere (1996) podczas wyborów prezydenckich we Francji w 1995 r. Według tych autorek, kobiety i mężczyźni nie różnią się istotnie ani w ogólnych ocenach image’u kandydata, ani w przypominaniu sobie cech osobowych polityków czy problemów poruszanych w reklamach.

REKLAMA TELEWIZYJNA

Obecnie telewizyjna reklama polityczna jest wykorzystywana w Sta­nach Zjednoczonych prawie we wszystkich kampaniach wyborczych na wszystkie urzędy polityczne, począwszy od prezydenta, a skończywszy na wyborach rady szkoły w społecznościach lokalnych (Kaid, Holtz-Ba- cha, 1995b). Jedynym ograniczeniem, poza regulacjami prawnymi, wyko­rzystywania telewizji w promocji politycznej są zasoby finansowe, ko­nieczne do zakupu czasu antenowego i wyprodukowania reklamy (zob. Brams, 1978; Devlin, 1995). Amerykański model prowadzenia kampanii politycznych w mediach został stosunkowo szybko zaadaptowany w innych systemach demokra­tycznych. Podstawową różnicą jest jednak to, iż w większości krajów system mediów publicznych zdominował media prywatne.

Komputery dla domu – wybór

Komputery w domu są niezwykle często wykorzystywane. Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę wykorzystanie takiego sprzętu. Bardzo dobrze jest wziąć pod uwagę wybór odpowiedniego sprzętu komputerowego względem wykonywanej pracy na nim. Doskonale działają notebooki, które w pełni przenośne wspaniale sprawdzają się na tym polu. Na pewno, jeżeli mowa o komputerze dla dziecka dobrze jest mimo wszystko zadbać o solidny sprzęt, gdyż dzieci czasami mają różne dziwne pomysły z wykorzystaniem swojego komputera. Dobrze, aby był w miarę odporny. Najważniejsze jest jego wyposażenie, parametry, aby można było swobodnie na nim pracować, bez względu na to czy mowa jest o wykorzystaniu go do gier komputerowych czy jednak w celach naukowych albo w kwestii pracy. Komputer w domu może stanowić główne miejsce rozrywki, dlatego od czasu do czasu warto pomyśleć nieco bardziej odnośnie wymiany sprzętu. Z czasem takie parametry mogą okazać się niewystarczające, dlatego warto wcześniej pomyśleć nad nowym sprzętem.

Informatyka i elektronika w wojsku

Uzbrojenie każdego kraju świadczy o jego stopniu obronności. Dlatego mimo nastałych czasów pokojowych, każde państwo zabezpiecza się w najnowocześniejszy sprzęt wojskowy, na szczęście w większości, tak na wszelki wypadek. Dzisiejsze uzbrojenie i wyposażenie wojska to urządzenia i broń oparta na najnowszych technologiach i rozwiązaniach elektronicznych. Wojsko było pierwszym odbiorcą elektroniki, dopiero potem komputery dotarły do części cywilnej społeczeństw. Obserwując na ekranach telewizorów manewry ćwiczeniowe wielu armii, właściwie nie widzimy wielu żołnierzy. Głównie to są okręty wojenne, wyrzutnie rakietowe, czołgi, samoloty sterowane przy pomocy elektroniki. Samoloty bezzałogowe są prawdziwym cudem techniki – elektroniczny pilot wypełnia wzorowo polecenia przesyłane z ziemi. Rakiety międzykontynentalne, które pokonując tysiące kilometrów mogą bezbłędnie trafić do celu – to także zasługa elektroniki. Oby tylko wszystkie te nowinki techniczne wykorzystywane były w celach pokojowych.

ATRAKCYJNE ZAGADNIENIE

Zagadnienie to wydaje się atrakcyjne co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, samo przygotowanie i przekaz wiadomości telewizyjnych wzbudza wiele kontrowersji (por. Griffin, 1992; Berkowitz, 1991). Wybór informacji, a także sposób ich prezentacji, często uważa się za klasyczny przykład manipulowania zarówno pojedynczym widzem, jak i całym społeczeń­stwem. Po drugie, interesująca jest psychologiczna specyfika procesu kodowania i przetwarzania informacji przez człowieka. Nawet powierz­chowna analiza informacji przekazywanych w tych programach pokazu­je, jak bardzo zautomatyzowany musi być proces ich przetwarzania, aby telewidz był w stanie poradzić sobie z ogromną liczbą słów i obrazów docierających do niego w bardzo szybkim tempie.

GRUPY CZYNNIKÓW

Drugą grupę stanowią czynniki nie uwzględniane w dotych­czasowych badaniach. Wydaje nam się ważne dokładne zbadanie znacze­nia następujących czynników (1) oczekiwania odbiorców co do formalnej budowy typowej wiadomości programu informacyjnego, (2) wiarygodność nasze badania wskazują, że lepiej zapamiętywane są te wiadomości, które są mało wiarygodne, (3) znacząca wydaje nam się również spo­strzegana subiektywna użyteczność informacji, aczkolwiek należy o nią pytać, precyzyjnie określając konkretny sposób wykorzystania danej informacji. Uzupełnieniem zbioru zmiennych mogących mieć istotny wpływ na poziom utrwalenia treści programu informacyjnego są wnioski z analiz stopnia zapamiętania poszczególnych kategorii tematycznych wiadomości.

SENS WIADOMOŚCI

Właściwsze wydaje nam się natomiast sformułowanie pytań sondujących zrozumienie „sen­su wiadomości” na bazie informacji przekazywanych w kanale werbal­nym i wizualnym.Wyniki naszych badań nie wskazują jednoznacznie, jakie czynniki za­równo po stronie nadawcy, jak i odbiorcy decydują o poziomie zapamię­tania wiadomości. Nadal nie znamy przyczyn spontanicznie ustalonego przez osoby badane porządku przypominanych wiadomości. Wysunięte przez nas hipotezy interpretacyjne w pewnym zakresie korespondują z niektórymi osiągnięciami dotychczasowych analiz pamięci programów informacyjnych.  Dotyczy to wpływu takich czynników, jak (1) aktualność wiadomości – lepiej pamiętane są informacje, które dotyczą zdarzeń niemal bieżących, (2) sensacyjność, niecodzienność zdarzeń, która powo­duje większe skupienie na nich uwagi widza oraz (3) ładunek emocjonal­ny i — co się z tym wiąże — wrażenie niepokoju, podenerwowania czy też oburzenia.

KATEGORIE TEMATYCZNE

Mając na uwadze także i    to, że badani odpowiadając na pytania otwarte popełniają tyle samo błędów, co w przypadku odpowiedzi na pytania z wyborem, w dalszych badaniach nad pamięcią korzystniejsze wydaje się stosowanie pytań otwartych. Innym aspektem poruszanym w naszych badaniach była kwestia pytań o kategorie tematyczne. Wydaje się nam, że nie powinno się for­mułować tego typu pytań, kierując się wyłącznie czytanym tekstem. Prowadzi to do nierównej liczby pytań w ramach każdej z kategorii tematycznych, a także – biorąc pod uwagę wizualną stronę przekazu – do niejednakowej rangi pytań ze względu na poziom redundantności informacji w odniesieniu do konkretnej wiadomości.